Onderzoek naar cervicale manipulaties: geen duidelijk causaal verband, wel aandacht voor patiëntveiligheid

24 maart 2026

Een nieuw literatuuronderzoek van het Nivel, uitgevoerd in opdracht van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), laat zien dat er geen eenduidig causaal verband kan worden aangetoond tussen cervicale manipulaties en ernstige complicaties.

Ernstige complicaties beschreven, maar bewijs blijft beperkt

In de literatuur worden verschillende ernstige complicaties genoemd na manipulaties van de nekwervelkolom, zoals schade aan bloedvaten, zenuwen, ruggenmerg en hersenvliezen. Ook beroertes worden in verband gebracht met deze behandeling.

De beschikbare studies bestaan echter grotendeels uit casuïstiek en observationeel onderzoek. Hierdoor blijft het moeilijk om vast te stellen of de manipulatie daadwerkelijk de oorzaak is van de complicaties.

Rol van patiëntgebonden risicofactoren

Het onderzoek wijst op mogelijke risicofactoren die de kans op complicaties kunnen vergroten, zoals leefstijl, bestaande aandoeningen en anatomische afwijkingen. De precieze rol van deze factoren blijft echter onduidelijk door de beperkte kwaliteit en omvang van de beschikbare literatuur.

Richtlijnen en bewustwording binnen de fysiotherapie

Wij geven concrete handvatten voor veilig handelen in de KNGF-brochure Zorgvuldig handelen bij voorbehouden en bijzondere handelingen. Deze ondersteunt fysiotherapeuten bij het maken van verantwoorde keuzes in de praktijk, inclusief het informeren van patiënten en het verkrijgen van informed consent.

Binnen de fysiotherapie en manuele therapie zijn een duidelijke beroepsnorm, Manuele therapie in de cervicale wervelkolom bij hoofdpijn of nekpijn, en toestemmingsverklaringen informed consent beschikbaar. Deze leggen nadruk op zorgvuldige screening, klinisch redeneren en het herkennen van risicofactoren.

Meer onderzoek nodig

Volgens het Nivel is aanvullend, prospectief onderzoek nodig om beter inzicht te krijgen in de aard, omvang en mogelijke oorzakelijke relatie tussen cervicale manipulaties en complicaties. Ook het vergroten van de bewustwording onder zorgverleners speelt hierin een belangrijke rol. Er is geen hard bewijs voor een causaal verband, maar de ernst van mogelijke complicaties vraagt om blijvende aandacht voor zorgvuldig en professioneel handelen.

Documenten

• Brochure Zorgvuldig handelen bij voorbehouden en bijzondere handelingen (KNGF)
• Beroepsnorm Manuele therapie in de cervicale wervelkolom bij hoofdpijn of nekpijn (NVMT)
• Toestemmingsverklaring (onder ‘Documenten Beroepsnorm’) (NVMT)
• Onduidelijkheid over verband tussen nekmanipulaties en ernstige complicaties blijft bestaan door beperkte beschikbaarheid literatuur (opent in nieuw tabblad) (Nivel)